Develi Gaceri; Kayseri’nin Develi ilçesinde yetiştirilen, “gernik” olarak da adlandırılan Triticum turgidum L. var. dicoccum çeşidi buğdaydan elde edilen kavuzlu bir buğdaydır. Gacer, 2n=28 tetraploid kromozom içeren AABB gen grubuna dahil bir buğdaydır.
Develi Gaceri, doğal tozlaşmanın dışında genetik olarak hiçbir müdahale edilmemiş emmer buğdayı sınıfındandır. Develi Gaceri buğdayının başağı, her birinde tek dane bulunduran ve tek başakçıkların karşılıklı iki sırasından oluşan, “kavuz” adı verilen kılıfla kaplı olmasından dolayı hastalıklara ve mantarlara karşı dirençlidir. Başak taneleri beyaz, tüylü ve mumsu yapıya sahip olup; büyüme habitusu dik gelişen yapıdadır.
Develi Gaceri, kavuz kısmından hasat sırasında ya da sonradan ayrılır ve doğrudan çorbalarda, yemeklerde ve pilavlarda kullanılabilme özelliğine sahiptir. Eski bir Triticum turgidum L. var. dicoccum buğday çeşidinden üretildiği ve genetiği değiştirilmediği için yüksek tane kalitesine, zengin protein ve mineral içeriğine sahiptir.
Develi Gaceri’nin fiziksel, kimyasal, morfolojik, agronomik ve tane kalite özellikleri aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
Tablo 1. Develi Gaceri’nin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
| Özellik | Değer |
| Enerji | 344 – 345 kcal/100 g |
| Nem | 10,27 – 10,28 g/100 g |
| Kül | 1,74 – 1,78 g/100 g |
| Protein | 13,82 – 13,99 g/100 g |
| Karbonhidrat | 62,01 – 62,15 g/100 g |
| Diyet lif | 9,59 – 9,62 g/100 g |
| Yağ | 2,28 – 2,53 g/100 g |
| Mg (Magnezyum) | 633,9 – 665,1 mg/kg |
| Gluten | 77,68 – 81,31 ppm |
| Folat | 35,40 – 39,10 µg/100 g |
| B1 vitamini (Tiamin) | 0,34 – 0,35 mg/100 g |
| B2 vitamini (Riboflavin) | 0,10 – 1,10 mg/100 g |
| B6 vitamini | 0,30 – 0,34 mg/100 g |
| Niasin | 2,10 – 2,14 mg/100 g |
| Zn (Çinko) | 27,41 – 28,14 mg/kg |
| Fe (Demir) | 28,04 – 29,55 mg/kg |
| Ca (Kalsiyum) | 141,1 – 146,1 mg/kg |
(Not: Tablo 2 ve 3’teki veriler orijinal metindeki teknik değerler korunarak standart tablo formatına uygun kabul edilmiştir.)
Üretim Metodu ve Tarla Hazırlığı: Develi Gaceri kışa dayanıklı olmadığı için yazlık olarak şubat-mart aylarında ekilir. Hasat zamanı temmuz-ağustos aylarıdır. Ekim işlemi, serpme ekim şeklinde geleneksel olarak ya da makineli ekim şeklinde doğrudan kavuzlu taneler kullanılarak yapılabilir. Ekimde kullanılan tohum miktarı 20-30 kg (kavuzlu halde) arasındadır. Organik üretim yapılacaksa gübre kaynağı olarak çiftlik gübresi ya da “yeşil gübre” denilen macar fiği (1,5 – 2 ton/dekar) kullanılır.
Ekim öncesi tarlada bitki artıkları kültürel tedbirler veya ilaçlı mücadeleyle yok edilir. Kültürel tedbirler; temiz ve sertifikalı tohum kullanmayı, tekniğine uygun ekim nöbetini ve tarla çevresinin temizliğini içerir. İlaçlı mücadele ise hububatın kardeşlenmesinden sonra, sapa kalkmadan önceki dönemde yabancı ot ilaçlarının kullanılması ile yapılır.
Toprak hazırlığı, kıştan önce ikileme ya da üçleme usulüne göre pullukla yapılır. Ekim işlemi; sıra arası 15-20 cm, ekim derinliği 4-6 cm olacak şekilde uygulanır. En uygun yöntem kombine mibzerle ekimdir. Mibzerle ekimde dekar başına 16-18 kg tohum yeterlidir; serpme ekimde bu miktara 2-3 kg daha eklenmelidir.
Gübreleme ve Sulama: Develi Gaceri, genellikle yoğun tarım yapılmayan eğimi yüksek alanlarda yetiştirildiği için gübre gereksinimi düşüktür. Gerekli hallerde dekara 1,5-2 ton çiftlik gübresi verilerek sulama yapılmaksızın yetiştirilebilir. Fosforlu gübrenin ekimde tohumla birlikte verilmesi idealdir. Azotlu gübrenin yarısı yüzeye serpildikten sonra mibzerle ekim yapılarak fosforun tohum derinliğinde banda verilmesi sağlanmalıdır. Düzenli yağış olması durumunda sulamaya ihtiyaç duymaz; ancak ekstrem kuraklık şartlarında yağmurlama sulama metoduyla takviye yapılabilir.
Hasat, Depolama ve Verim: Hasat biçerdöverle yapılır. Kavuzlu yapısı nedeniyle biçerdöverle tam ayrım sağlanamaz; bu yüzden taş değirmende kavuzundan ayrılarak savurulur. Yazlık ekim nedeniyle hasat, diğer buğdaylara göre 20-25 gün daha geç (25 Temmuz – 10 Ağustos) yapılır.
Depolama alanındaki sıcaklık 15 °C’yi geçmemeli ve tane nem oranı %10-12 aralığında tutulmalıdır. Ürün verimi dekar başına ortalama 105 kg olup, iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak 75-130 kg arasında değişebilir.
