Kayseri’nin Yemliha Kasabası ve çevresinde yayılım gösteren; uzun yıllar bu yöre insanının önemli bir geçim kaynağı olarak yetiştirilen, sevilen ve kültürüne yerleşen bir üründür. Yamula patlıcanının tanıtımı için 1997 yılından beri ağustos ayı içerisinde festivaller düzenlenmektedir. Ayrıca demografik yapı olarak Yemliha Kasabası, 600 yıl önce güneyden gelen Türkmenlerden oluşmaktadır. Irmak kenarında ve düz ovada yerleşmiş olmaları, tarıma yatkın olmalarının bir göstergesidir. Bu nedenle Yemliha halkı, Osmanlıdan beri yüzyıllardır çevrenin tarım önderi ve sürükleyicisi olmuştur.
Türkiye’de yetişen birçok patlıcan tipi ve çeşidinden farklı morfolojik yapısı ile kendisine has aroma ve tat özellikleri gösteren; bunun yanı sıra yörede yıllardır yetiştirildiğinden belirli düzeyde saflaştığı ve dolayısıyla homojen bir yapı kazanarak “köy çeşidi” özelliği kazanan Yamula patlıcanı, Eskişehir Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından 2007 yılında morfolojik özellikleri tanımlanarak özellik belgesiyle tescil edilmiştir. Bu özellik belgesindeki bitki ve meyve özellikleri aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:
Bitkisel Özellikleri: Fidede antosiyanin renklenmesi hafif düzeyde mevcuttur. Bitkisi dik olup boyu (yerden yüksekliği) 70-80 cm civarında (orta), gövde ve dallar hafif tüylüdür. Gövde ve dallarda antosiyanin renklenmesi mevcut olup boğum arası uzunluğu 8-11 cm arasında değişmektedir. Yaprakları orta ile küçük arasında olup uzunluğu sap dâhil 20-25 cm arasındadır. Yaprak kenar şekli dalgalı; yaprak yüzeyinde kabarcıklanma ve dikenlilik olmayıp mavi-yeşil renkli, çiçek mor rengi ise orta boyuttadır.
Meyve Özellikleri: Meyve genel şekli beyzi (uzunca yumurtamsı-silindirik), uzunluğu 14-17 cm arasında değişmekte olup eğrilik yok veya çok hafif düzeydedir. Çapı 5-6,5 cm arasında değişmekte, meyve uç şekli yuvarlak, meyvede eğrilik derecesi hafiftir. Ticari hasatta meyve kabuğu beyaz çizgili, orta derece parlak ve rengi leylaktır (açık mor). Damarlılık ve dişi çiçek izi yoktur. Meyve uç şekli çeltikli olmayıp düzdür. Çiçek zarfının altında antosiyanin renklenmesi yok veya hafif düzeyde bulunmakta, ayrıca küçük olup dikenlilik azdır. Meyve et rengi beyazımsı olup çekirdeklilik yok veya çok azdır. Fizyolojik olumda, yani tohum bağlama döneminde meyve kabuk rengi sarı olmaktadır. Erkenciliği yanında fizyolojik olum zamanı da erkendir.
Ürünün Ayırt Edici Özellikleri: Ticari hasatta meyve kabuğu beyaz çizgili ve rengi leylaktır (açık mor); meyve et rengi beyazımsı olup çekirdeklilik yoktur, bu nedenle yemek yapımında tercih edilmektedir. Yemliha Kasabası, Kayseri merkezinin 30 km kuzeyindedir ve arazisinden Kızılırmak geçmektedir. Kızılırmak, yüzyıllar önce sürekli yatak değiştirerek şimdiki güzergâhına geçmiştir. Bu nedenle Sivas ilinden itibaren dağlardan çeşitli minerallerin alüvyal topraklarla taşınması neticesinde patlıcan üretim alanı oluşmuştur. Sulamada kullanılan Kızılırmak, adı gibi bulanık akmakta ve çeşitli mineraller içermektedir. Kızılırmak Vadisi ve dolayısıyla Yemliha Kasabası, İç Anadolu ve Kayseri’de kendisine has mikroklima özelliği taşımaktadır. Bu mikroklima özelliği, Yemliha merasındaki bitki deseninin komşu ilçe ve kasabalardan farklılıklar göstermesini sağlar. Yemliha’nın iklim özellikleri, Kayseri ilimizin 32 yıllık iklim değerleri ortalamasına göre en düşük sıcaklıkta 10 derece pozitif, rutubette ise %20 artı değerdedir.
Toprak Özellikleri: Yamula patlıcanı üretiminin yapıldığı Yemliha Kasabası toprağından tekniğe uygun olarak alınan örneklerin analiz sonuçları aşağıdadır:
- Toprak Bünyesi ve Suya Doygunluk: Suya doygunluk analizine göre 100 g toprak için 90 ml su harcanmış olup killi bünye sınıfına girdiği görülmüştür.
- Toplam Tuz (EC): Toplam tuz %0,199, EC: 3,46 dS/m olarak ölçülmüştür. Hafif tuzlu sınıfında yer almaktadır.
- Toprak pH: Toprak reaksiyonu (pH) 8,42 olarak tespit edilmiş olup hafif alkalin özellik göstermektedir.
- Kireç Miktarı: Kireç miktarı %9,92 olup orta kireçli toprak sınıfındadır.
- Organik Madde: Organik madde miktarı %0,19 olup az organik madde özelliği göstermektedir.
- Fosfor ve Potasyum: P2O5 içeriği 1,32 kg/da, K2O içeriği ise 105,60 kg/da olarak tespit edilmiştir. Ülke topraklarında ender görülen “yeterli potasyum” grubu içerisinde yer almaktadır.
- Mikro Elementler: Demir (Fe) 6,02 ppm, Bakır (Cu) 0,72 ppm (yeterli), Çinko (Zn) 0,40 ppm ve Mangan (Mn) 3,70 ppm olarak tespit edilmiştir.
İklim Özellikleri: Yemliha Kasabası’nın enlemi 38.44, boylamı 35.25, yüksekliği ise 1093 metredir. Son 33 yıllık ortalama değerler:
- Basınç: Ortalama 892,3 hPa, Maksimum 908,1 hPa, Minimum 868,3 hPa.
- Sıcaklık Değerleri (Nisan-Eylül): Saat 07.00 ortalaması 12,5 °C; saat 14.00 ortalaması 24,1 °C; saat 21.00 ortalaması 16,9 °C.
- Nem: Saat 07.00 nispi nem %81,8; saat 14.00 %44,9; saat 21.00 %65,0. Ortalama buhar basıncı 8,2 hPa.
- Diğer: Üretim sezonunda kapalı gün sayısı ortalama 9 gündür. Yıllık yağış ortalaması 403,7 mm, kar örtülü gün sayısı 49 gündür.
- Toprak Sıcaklığı (20 cm derinlikte): Nisan 10,7 °C, Mayıs 15,5 °C, Haziran 20,3 °C, Temmuz 24,2 °C, Ağustos 24,9 °C, Eylül 21,9 °C. Global güneşlenme şiddeti yıllık ortalaması 351,6 cal/cm2’dir.
Üretim Metodu: İlk sürüm sonbaharda 25-30 cm derinlikte, yanmış çiftlik gübresi karıştırılarak yapılır. Ekim için nisan ayının ilk haftasında dekara 250 kg DAP gübresi kullanılarak 15-20 cm derinlikte ikinci sürüm yapılır. Karıklar oluşturulduktan sonra dekara 500 gram tohum kullanılarak 3 cm derinlikte ekim yapılır. Haziran ayının ilk haftasında (5-6 yapraklı dönemde) sıra üzeri 40 cm olacak şekilde seyreltme yapılır; sıra arası mesafe 60 cm’dir. Sulama temmuzun ilk haftasında başlar ve 10 gün arayla uygulanır. Üst gübreleme (üre veya amonyum nitrat) ilk sulama ile başlar; 20 günde bir 5 kg/da azotlu gübre verilir. İlk hasat 25 Temmuz’da başlar, ekim ayına kadar 8 defa tekrarlanır. Dekardan 4-6 ton verim alınmaktadır
